Historia kołem się toczy, czyli o kobiecym cyklu menstruacyjnym [autor: Sonia Walla]

14:55 Anna Przebinda 0 Comments

zaburzenia hormonalne diagnostyka interpretacja badań dietetyk kraków medycyna funkcjonalna dietoterapia

Choć okres już dawno przestał być tematem tabu, wciąż niewiele kobiet świadomych jest zmian hormonalnych, które zachodzą w ich ciele przez cały miesiąc. Także odbierając wyniki często nie wiemy, czy wszystko jest w równowadze. Za co odpowiadają poszczególne hormony i jak przebiega cykl miesiączkowy?

Hormony - główni gracze
Przebieg całego cyklu miesiączkowego warunkowany jest przez hormony, których odpowiednie stężenie w poszczególnych fazach cyklu zapewnia prawidłowy jego przebieg. Za regulację tego procesu odpowiada złożony układ hormonalny, czyli oś podwzgórze-przysadka-jajnik, zaś do głównych hormonów biorących udział w przebiegu cyklu miesiączkowego zaliczamy:
- gonadoliberynę (GnRH) - syntezowana i uwalniana w podwzgórzu, odpowiada za uwalnianie gonadotropin - FSH i LH z przedniego płata przysadki mózgowej. To odpowiednia częstotliwość pulsów i GnRH ma wpływ na wydzielanie odpowiedniej ilości FSH i LH. Jak widzimy, regulacja cyklu miesiączkowego zachodzi już na poziomie podwzgórza,
- folitropinę (FSH) i lutropinę (LH) - ich uwalnianie przez przysadkę, pod wpływem GnRH, stymuluje jajniki do produkcji hormonów jajnikowych, a ich obecność w krwiobiegu hamuje dalszą syntezę GnRH, FSH i LH na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego,
- progresteron, estrogen, androgeny - sterydowe hormony jajnikowe, odpowiadają za szereg zmian hormonalnych w czasie trwania cyklu.

Cykl miesiączkowy - przebieg
MenstrualCycle pl.svg
derivative work: Michał Komorniczak (talk), Link

Cyklem miesiączkowym nazywamy cykliczne zmiany zachodzące w ustroju kobiety, pod wpływem zmieniających się stężeń hormonów osi podwzgórze-przysadka-jajnik. Często wyróżnia się również cykl jajnikowy - mamy wtedy na myśli wyłącznie zmiany zachodzące w obrębie jajników, obejmujące dojrzewanie pęcherzyka dominującego, uwolnienie komórki jajowej w owulacji oraz jej usunięcie, jeśli nie doszło do zapłodnienia. Omawiając jednak przebieg całego cyklu miesiączkowego, który obejmuje również cykl jajnikowy, możemy wyróżnić następujące jego etapy.

1. Menstruacja - pierwszy dzień krwawienia jest jednocześnie pierwszym dniem cyklu. Nabrzmiała i rozrośnięta w poprzedniej fazie błona śluzowa macicy jest złuszczana pod wpływem niskich stężeń estrogenów i progresteronu. Złuszczone tkanki błony śluzowej wydalane są na zewnątrz z krwią (ok. 35-80ml). Pod wpływem FSH zaczynają dojrzewać kolejne pęcherzyki jajnikowe (Graffa), zawierające komórki jajowe. Czas ten zwykle trwa 3-5 dni.

2. Faza folikularna (proliferacyjna) - dopiero co złuszczony nabłonek błony śluzowej macicy zaczyna po raz kolejny narastać (pod wpływem rosnącego stężenia FSH i estrogenów), by przygotować się do kolejnej owulacji i ewentualnego zagnieżdżenia zapłodnionej komórki jajowej. Wzrost poziomu wspominanych hormonów pobudza też pęcherzyk Graffa do dojrzewania i uwolnienia komórki jajowej na etapie owulacji.

3. Owulacja - między 14. a 16. dniem cyklu pęcherzyk Graffa osiąga dojrzałość, a wysoki poziom estrogenu stymuluje przysadkę do wyrzutu dużej ilości LH. To zaś umożliwia komórce jajowej uwolnienie się z pęcherzyka Graffa. Proces ten, inaczej zwany jajeczkowaniem, jest okresem największej płodności kobiety. Zaraz po uwolnieniu z pęcherzyka komórka jajowa wędruje do jajowodu, gdzie osiąga pełną dojrzałość - jest gotowa do zapłodnienia przez około 24 godziny, następnie obumiera.

4. Faza lutealna - trwa od końca owulacji, do pierwszego dnia krwawienia. Resztki pęcherzyka Graffa przekształcają się wtedy w tzw. ciałko żółte, pod wpływem FSH i LH. Wydziela ono estrogeny i znaczne ilości progesteronu, który ogrywa kluczową rolę w zagnieżdżeniu zarodka w endometrium (błonie śluzowej macicy). Jeśli nie doszło do zapłodnienia, poziom LH zaczyna się obniżać, a ciałko żółte zanika. Jego stopniowa degradacja powoduje spadek stężenia wydzielanych przez niego hormonów (głównie progesteronu) i stymuluje złuszczanie się błony śluzowej macicy, czyli kolejne krwawienie miesiączkowe. W ten sposób koło się zamyka, a ciało przygotowuje do kolejnego cyklu. Jeśli zaś komórka jajowa zostaje zapłodniona, zaczyna wydzielać hormon hCG (gonadotropinę kosmówkową), która działając podobnie do LH podtrzymuje ciałko żółte przy życiu. Ono z kolei nie ustaje w produkcji progesteronu, co sprawia, iż błona śluzowa macicy nie zostaje złuszczana i krwawienie miesięczne nie występuje. Ciało przygotowuje się do utrzymania ciąży.


Stężenie hormonów w poszczególnych fazach cyklu

Jak więc, w skrócie, powinny kształtować się poziomy hormonów podczas całego cyklu miesiączkowego? Poniżej krótkie podsumowanie :

1) menstruacja (1.-5. dzień cyklu):
- FSH i LH około 1:1 (w 3.-5. dniu cyklu)
- estrogeny i progesteron - niskie stężenia
Jajnik: następuje wybór pęcherzyków dla rozpoczynającego się cyklu.
Błona śluzowa macicy: złuszcza się.

2) Faza folikularna (6.-13.dzień cyklu):
- FSH - małe stężenie aż do szczytu wydzielania LH
- LH - małe stężenie
- estrogeny - wzrost stężenia
- progesteron - zmniejszenie stężenia
Jajnik: dojrzewanie pęcherzyka i wybór dominującego.
Błona śluzowa macicy: proliferacja (namnażanie i wzrost) nabłonka.

3) Owulacja (ok.14. dzień cyklu):
- FSH - wyraźny wzrost stężenia, choć mniejszy niż LH
- LH - bardzo wyraźny wzrost stężenia, głównie pod wpływem wcześniejszego wzrostu estrogenów
- estrogeny - po jajeczkowaniu spadek stężenia
- progesteron - stałe zwiększanie stężenia w wyniku stymulacji przez LH
Jajnik: uwolnienie komórki jajowej
Błona śluzowa macicy: pojawienie się w gruczołach substancji odżywczych (głównie glikogenu), które stwarzają przyjazne warunki do zagnieżdżenia się zapłodnionej komórki jajowej

4) faza lutealna (14.-28. dzień cyklu):
- FSH - stężenie wraca do wartości wyjściowych obserwowanych w fazie folikularnej
- LH - małe stężenia
- estrogeny - przed menstruacją stężenie zmniejsza się
- progesteron - duże stężenie utrzymuje się przez całą fazę (najwyższy około 22.dnia cyklu)
Jajnik: formowanie się ciałka żółtego i jego regresja przed miesiączką
Błona śluzowa macicy: Powiększanie się komórek, przygotowanie do złuszczania

Badania hormonalne - kiedy wykonywać?
Wykononując badania hormonalne, powinniśmy wziąć pod uwagę dzień cyklu, ze względu na powyższe zmiany w stężeniach tych białek zależnie od trwającej fazy. Praktycznie, najlepiej badać:
- FSH i LH - 3. lub 4. dzień cyklu (wtedy prawidłowy stosunek to 1:1) lub 13-14. dzień cyklu (wtedy LH > FSH),
- estrogeny - 13-14. dzień cyklu,
- progesteron - 21. dzień cyklu.

Badania hormonalne - kiedy rozpocząć diagnostykę?
Dbając o swoje zdrowie powinniśmy przynajmniej raz w roku wykonać podstawowe badania diagnostyczne w celu sprawdzenia, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Taka rutynowa diagnostyka pozwoli nam wychwycić już wczesne zaburzenia. Niestety, jednak często zwlekamy z wykonaniem badań, szczególnie tych hormonalnych. Niesłusznie - pełna diagnostyka jest warunkiem trafnej diagnozy i podjęcia terapii. Dolegliwości, jakie powinny nas skłonić do wykonania badań hormonalnych to:
- przybieranie na wadze  (przy zbilansowanej podaży energii i bez wyraźnych zmian w dotychczasowym sposobie żywienia)
- migreny
- wahania nastroju, depresja
- PMS
- przewlekłe zmęczenie, bezsenność lub wzmożona senność
- mięśniaki macicy
- trądzik
- niskie libido
- wypadanie włosów
- bóle piersi
- zatrzymywanie wody w organizmie, obrzęki.

Cykl miesiączkowy to skomplikowany proces, którego machinę napędzają odpowiednie stężenia danych hormonów w określonych fazach. Jeśli wszystkie mechanizmy zachodzą prawidłowo, miesiączki są regularne. Niestety, zaburzenia cyklu miesiączkowego to coraz bardziej powszechny problem. Stres, niedobory kaloryczne, wysoko-przetworzona dieta, antykoncepcja i toksyny środowiskowe zaburzają delikatną równowagę kobiecego cyklu. Bardzo często mamy na przykład do czynienia ze zjawiskiem przewagi estrogenowej, czyli podwyższonego ponad normę stężenia estrogenu oraz jego zbyt dużej przewagi w stosunku do innych hormonów. Co ważne, nawet gdy oba te hormony mieszczą się w zakresie norm laboratoryjnych, ale znajdują się po przeciwnych stronach (estrogen w górnej granicy normy, progesteron w dolnej) możemy już odczuwać skutki dominacji estrogenowej - bardzo słaba wrażliwość na węglowodanynieregularne okresy, tycie, zatrzymywanie wody w organizmie, spadek libido, zmęczenie, wypadanie włosów, ból głowy, senność i PMS.

Cykl miesiączkowy oraz jego zaburzenia to temat zbyt obszerny, by ująć go w jednym artykule. Jedno jest pewne - kobiecy układ hormonalny jest bardzo delikatny, a przywrócenie jego równowagi nie należy do najłatwiejszych, dlatego powinnyśmy robić wszystko, by zachować harmonię hormonów. 

0 komentarze:

Jeśli masz jakieś pytania lub masz inne zdanie, napisz komentarz!

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
Obsługiwane przez usługę Blogger.