Loading...

Historia kołem się toczy, czyli o kobiecym cyklu menstruacyjnym

zaburzenia hormonalne diagnostyka interpretacja badań dietetyk kraków medycyna funkcjonalna dietoterapia

zaburzenia hormonalne diagnostyka interpretacja badań dietetyk kraków medycyna funkcjonalna dietoterapia

Choć okres już dawno przestał być tematem tabu, wciąż niewiele kobiet świadomych jest zmian hormonalnych, które zachodzą w ich ciele przez cały miesiąc. Także odbierając wyniki często nie wiemy, czy wszystko jest w równowadze. Za co odpowiadają poszczególne hormony i jak przebiega cykl miesiączkowy?

Hormony – główni gracze

Przebieg całego cyklu miesiączkowego warunkowany jest przez hormony, których odpowiednie stężenie w poszczególnych fazach cyklu zapewnia prawidłowy jego przebieg. Za regulację tego procesu odpowiada złożony układ hormonalny, czyli oś podwzgórze-przysadka-jajnik, zaś do głównych hormonów biorących udział w przebiegu cyklu miesiączkowego zaliczamy:

– gonadoliberynę (GnRH) – syntezowana i uwalniana w podwzgórzu, odpowiada za uwalnianie gonadotropin – FSH i LH z przedniego płata przysadki mózgowej. To odpowiednia częstotliwość pulsów i GnRH ma wpływ na wydzielanie odpowiedniej ilości FSH i LH. Jak widzimy, regulacja cyklu miesiączkowego zachodzi już na poziomie podwzgórza,

– folitropinę (FSH) i lutropinę (LH) – ich uwalnianie przez przysadkę, pod wpływem GnRH, stymuluje jajniki do produkcji hormonów jajnikowych, a ich obecność w krwiobiegu hamuje dalszą syntezę GnRH, FSH i LH na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego,

– progresteron, estrogen, androgeny – sterydowe hormony jajnikowe, odpowiadają za szereg zmian hormonalnych w czasie trwania cyklu.

Cykl miesiączkowy – przebieg

Cyklem miesiączkowym nazywamy cykliczne zmiany zachodzące w ustroju kobiety, pod wpływem zmieniających się stężeń hormonów osi podwzgórze-przysadka-jajnik. Często wyróżnia się również cykl jajnikowy – mamy wtedy na myśli wyłącznie zmiany zachodzące w obrębie jajników, obejmujące dojrzewanie pęcherzyka dominującego, uwolnienie komórki jajowej w owulacji oraz jej usunięcie, jeśli nie doszło do zapłodnienia. Omawiając jednak przebieg całego cyklu miesiączkowego, który obejmuje również cykl jajnikowy, możemy wyróżnić następujące jego etapy. 

1. Menstruacja – pierwszy dzień krwawienia jest jednocześnie pierwszym dniem cyklu. Nabrzmiała i rozrośnięta w poprzedniej fazie błona śluzowa macicy jest złuszczana pod wpływem niskich stężeń estrogenów i progresteronu. Złuszczone tkanki błony śluzowej wydalane są na zewnątrz z krwią (ok. 35-80ml). Pod wpływem FSH zaczynają dojrzewać kolejne pęcherzyki jajnikowe (Graffa), zawierające komórki jajowe. Czas ten zwykle trwa 3-5 dni. 

2. Faza folikularna (proliferacyjna) – dopiero co złuszczony nabłonek błony śluzowej macicy zaczyna po raz kolejny narastać (pod wpływem rosnącego stężenia FSH i estrogenów), by przygotować się do kolejnej owulacji i ewentualnego zagnieżdżenia zapłodnionej komórki jajowej. Wzrost poziomu wspominanych hormonów pobudza też pęcherzyk Graffa do dojrzewania i uwolnienia komórki jajowej na etapie owulacji.

3. Owulacja – między 14. a 16. dniem cyklu pęcherzyk Graffa osiąga dojrzałość, a wysoki poziom estrogenu stymuluje przysadkę do wyrzutu dużej ilości LH. To zaś umożliwia komórce jajowej uwolnienie się z pęcherzyka Graffa. Proces ten, inaczej zwany jajeczkowaniem, jest okresem największej płodności kobiety. Zaraz po uwolnieniu z pęcherzyka komórka jajowa wędruje do jajowodu, gdzie osiąga pełną dojrzałość – jest gotowa do zapłodnienia przez około 24 godziny, następnie obumiera. 

4. Faza lutealna – trwa od końca owulacji, do pierwszego dnia krwawienia. Resztki pęcherzyka Graffa przekształcają się wtedy w tzw. ciałko żółte, pod wpływem FSH i LH. Wydziela ono estrogeny i znaczne ilości progesteronu, który ogrywa kluczową rolę w zagnieżdżeniu zarodka w endometrium (błonie śluzowej macicy). Jeśli nie doszło do zapłodnienia, poziom LH zaczyna się obniżać, a ciałko żółte zanika. Jego stopniowa degradacja powoduje spadek stężenia wydzielanych przez niego hormonów (głównie progesteronu) i stymuluje złuszczanie się błony śluzowej macicy, czyli kolejne krwawienie miesiączkowe. W ten sposób koło się zamyka, a ciało przygotowuje do kolejnego cyklu. Jeśli zaś komórka jajowa zostaje zapłodniona, zaczyna wydzielać hormon hCG (gonadotropinę kosmówkową), która działając podobnie do LH podtrzymuje ciałko żółte przy życiu. Ono z kolei nie ustaje w produkcji progesteronu, co sprawia, iż błona śluzowa macicy nie zostaje złuszczana i krwawienie miesięczne nie występuje. Ciało przygotowuje się do utrzymania ciąży. 

Stężenie hormonów w poszczególnych fazach cyklu

Jak więc, w skrócie, powinny kształtować się poziomy hormonów podczas całego cyklu miesiączkowego? Poniżej krótkie podsumowanie:

1) menstruacja (1.-5. dzień cyklu):

– FSH i LH około 1:1 (w 3.-5. dniu cyklu)

– estrogeny i progesteron – niskie stężenia

Jajnik: następuje wybór pęcherzyków dla rozpoczynającego się cyklu.

Błona śluzowa macicy: złuszcza się.

2) Faza folikularna (6.-13.dzień cyklu):

– FSH – małe stężenie aż do szczytu wydzielania LH

– LH – małe stężenie

– estrogeny – wzrost stężenia

– progesteron – zmniejszenie stężenia

Jajnik: dojrzewanie pęcherzyka i wybór dominującego.

Błona śluzowa macicy: proliferacja (namnażanie i wzrost) nabłonka.

3) Owulacja (ok.14. dzień cyklu):

– FSH – wyraźny wzrost stężenia, choć mniejszy niż LH

– LH – bardzo wyraźny wzrost stężenia, głównie pod wpływem wcześniejszego wzrostu estrogenów

– estrogeny – po jajeczkowaniu spadek stężenia

– progesteron – stałe zwiększanie stężenia w wyniku stymulacji przez LH

Jajnik: uwolnienie komórki jajowej

Błona śluzowa macicy: pojawienie się w gruczołach substancji odżywczych (głównie glikogenu), które stwarzają przyjazne warunki do zagnieżdżenia się zapłodnionej komórki jajowej

4) faza lutealna (14.-28. dzień cyklu):

– FSH – stężenie wraca do wartości wyjściowych obserwowanych w fazie folikularnej

– LH – małe stężenia

– estrogeny – przed menstruacją stężenie zmniejsza się

– progesteron – duże stężenie utrzymuje się przez całą fazę (najwyższy około 22.dnia cyklu)

Jajnik: formowanie się ciałka żółtego i jego regresja przed miesiączką

Błona śluzowa macicy: Powiększanie się komórek, przygotowanie do złuszczania

 

Badania hormonalne – kiedy wykonywać?

Wykononując badania hormonalne, powinniśmy wziąć pod uwagę dzień cyklu, ze względu na powyższe zmiany w stężeniach tych białek zależnie od trwającej fazy. Praktycznie, najlepiej badać:

– FSH i LH – 3. lub 4. dzień cyklu (wtedy prawidłowy stosunek to 1:1) lub 13-14. dzień cyklu (wtedy LH > FSH),

– estrogeny – 13-14. dzień cyklu,

– progesteron – 21. dzień cyklu. 

Badania hormonalne – kiedy rozpocząć diagnostykę?

Dbając o swoje zdrowie powinniśmy przynajmniej raz w roku wykonać podstawowe badania diagnostyczne w celu sprawdzenia, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Taka rutynowa diagnostyka pozwoli nam wychwycić już wczesne zaburzenia. Niestety, jednak często zwlekamy z wykonaniem badań, szczególnie tych hormonalnych. Niesłusznie – pełna diagnostyka jest warunkiem trafnej diagnozy i podjęcia terapii. Dolegliwości, jakie powinny nas skłonić do wykonania badań hormonalnych to:

– przybieranie na wadze  (przy zbilansowanej podaży energii i bez wyraźnych zmian w dotychczasowym sposobie żywienia)

– migreny

– wahania nastroju, depresja

– PMS

– przewlekłe zmęczenie, bezsenność lub wzmożona senność

– mięśniaki macicy

– trądzik

– niskie libido

– wypadanie włosów

– bóle piersi

– zatrzymywanie wody w organizmie, obrzęki. 

Cykl miesiączkowy to skomplikowany proces, którego machinę napędzają odpowiednie stężenia danych hormonów w określonych fazach. Jeśli wszystkie mechanizmy zachodzą prawidłowo, miesiączki są regularne. Niestety, zaburzenia cyklu miesiączkowego to coraz bardziej powszechny problem. Stres, niedobory kalorycznewysoko-przetworzona dieta, antykoncepcja i toksyny środowiskowe zaburzają delikatną równowagę kobiecego cyklu. Bardzo często mamy na przykład do czynienia ze zjawiskiem przewagi estrogenowej, czyli podwyższonego ponad normę stężenia estrogenu oraz jego zbyt dużej przewagi w stosunku do innych hormonów. Co ważne, nawet gdy oba te hormony mieszczą się w zakresie norm laboratoryjnych, ale znajdują się po przeciwnych stronach (estrogen w górnej granicy normy, progesteron w dolnej) możemy już odczuwać skutki dominacji estrogenowej – bardzo słaba wrażliwość na węglowodanynieregularne okresy, tyciezatrzymywanie wody w organizmie, spadek libido, zmęczenie, wypadanie włosów, ból głowy, senność i PMS

Cykl miesiączkowy oraz jego zaburzenia to temat zbyt obszerny, by ująć go w jednym artykule. Jedno jest pewne – kobiecy układ hormonalny jest bardzo delikatny, a przywrócenie jego równowagi nie należy do najłatwiejszych, dlatego powinnyśmy robić wszystko, by zachować harmonię hormonów. 

Zobacz podobne

Brak komentarzy

Odpowiedz

*

Zgadzam się

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.